ابو القاسم سلطانى

124

دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )

Code - 327 گل مرواريدى Alternanthera sessilis R . Br گياهى است كه به صورت خودرو و كشت به منظور استفاده درمانى و زينتى وجود دارد . از كليه اندامهاى گياه در طب عوام سوريه در قولنج و ناراحتىهاى معدى به صورت جوشانده ، خيسانده و نيز عرق آن استفاده مىشود . به عربى آن را لقمه الغزال ، لقمه الحمل ، كور العبيد ، و در سوريه آن را مطيره و نمول لاطى مىنامند . Code - 328 قنب برى Althaea cannabina L قنب را به يونانى كنابيس Kannabis ناميده‌اند كه مآخوذ از آشورى و بابلى مىباشد و به سريانى Qenappa و به پارسى كنب ناميده شده است . شادروان استاد پورداود مىنويسد هرودت تاريخ‌نويس سده پنجم پيش از ميلاد در سخن از سكها Skyths كه تيره‌اى از ايرانيان بودند گويد كه چگونه آنها تخم كنب يا شاهدانه را به كار مىبردند . در كتب نوشته‌شده قبل از زمان ابن بيطار از دو نوع قنب نام برده شده است قنب بستانى يا شهدانج و ديگرى قنب برى مورد بحث كه امروزه در پارسى آن را ختمى شاهدانه‌اى يا خطمى كنفى مىناميم كه نام علمى آن در صدر آمده است و نوع سومى كه ابن بيطار و مولفين بعدى از آن با نام قنب هندى ذكر مىنمايند و آن واريته‌اى از شاهدانج يا شهدانج با نام علمى Cannabis sativa L . Var . Indica lam مىباشد . اما در مورد قنب برى كه به يونانى آن را Kannabis ) Kannabis agria - قنب - Agria - برى - صحرائى ) و اصطفن و حنين آن را به اغرياقنابيس و نويسندگان بعدى آن را به قنابيس اغريا معرب نموده اند . ديوسكوريد درباره اين گياه گويد : شاخه‌هاى آن شبيه به شاخه‌هاى ختمى ، سياه‌تر [ درازاى آن كمتر به اندازه يك ذراع و برگ آن شبيه به برگ قنب بستانى يا شاهدانه و خشن‌تر و سياهى آن كمتر ] 1 * و گل آن متمايل به قرمزى شبيه به گياهى كه آن را [ انجشا * مىنامند و آن حشيشه الحمار است و ريشه و بذر آن شبيه به ريشه و بذر نباتى است كه آن را ] ( 1 * ) ختمى مىنامند ضماد جوشانده ريشه آن ورمهاى گرم را فروكش نموده و كيموسهاى سفت و فاسدشده در اعضاء را تحليل مىبرد و از پوست ساقه آن ريسمان تهيه مىنمايند . . . ( ترجمه از دياسقوريدوس م ش 142 ص 304 ) . اغرياقنابس قنب برى است ( اصطفن و حنين ) . شهدانج . . . دانه شجرهء القنب است و آن دو نوع است بستانى و برى ، بستانى معروف است حنين گويد شهدانج برى درختچه‌اى است كه در بيابانها مىرويد و بلندى آن به يك ذراع مىرسد برگش بيشتر مايل به سفيدى و ميوه‌اش به اندازه فلفل و دانه‌اش همانند حب السمنه كه شرح داديم ضماد جوشانده ريشه